BEZDECH SENNY

  • /
  • Bezdech senny

Definicja bezdechu sennego

Bezdech senny

Bezdech senny to zaburzenie oddychania podczas snu, polegające na powtarzających się epizodach całkowitego zatrzymania oddechu (bezdechu) lub jego znacznego spłycenia (spłycenia oddechu). Przerwy te trwają zwykle co najmniej 10 sekund i mogą występować wielokrotnie w ciągu nocy, prowadząc do niedotlenienia organizmu oraz pogorszenia jakości snu.

Najczęściej występującą postacią jest obturacyjny bezdech senny, który powstaje w wyniku zapadania się górnych dróg oddechowych podczas snu, utrudniając swobodny przepływ powietrza.

Bezdech senny — charakterystyka, przyczyny i znaczenie kliniczne

Bezdech senny (zaburzenia oddychania w czasie snu, ZOCS) to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się powtarzającymi się epizodami całkowitego zatrzymania (bezdech) lub znacznego ograniczenia (spłycenie oddychania / hipopnoe) przepływu powietrza przez co najmniej 10 sekund. Prowadzi to do fragmentacji snu, cyklicznych spadków saturacji tlenowej, aktywacji układu współczulnego, stresu oksydacyjnego i przewlekłego stanu zapalnego.

Kluczowym parametrem diagnostycznym jest wskaźnik AHI (apnea-hypopnea index) – liczba epizodów bezdechu i spłyceń oddychania na godzinę snu.

Klasyfikacja ciężkości bezdechu sennego (wg AASM / PTChP – bez zmian w 2025/2026)
Stopień ciężkości AHI (zdarzenia/godz.) Typowe konsekwencje kliniczne
Brak / minimalny < 5 zwykle bez istotnych objawów
Łagodny 5–14 chrapanie, łagodna senność dzienna, początek powikłań
Umiarkowany 15–29 wyraźna senność, pogorszenie koncentracji, ryzyko sercowo-naczyniowe ↑
Ciężki ≥ 30 wysoka senność dzienna, liczne powikłania, oporne nadciśnienie, wysoka śmiertelność

Rodzaje bezdechu sennego

Obturacyjny bezdech senny (OBS)

najczęstszy (85–90% przypadków u dorosłych), spowodowany zapadaniem się górnych dróg oddechowych

Centralny bezdech senny

rzadszy (~5–10%), wynikający z braku impulsów oddechowych z ośrodkowego układu nerwowego (częsty przy niewydolności serca, udarach, lekach opioidowych)

Mieszany

elementy obu mechanizmów (często na początku leczenia CPAP obserwuje się przejściowy wzrost centralnych zdarzeń)

Patofizjologia obturacyjnego bezdechu sennego

Podczas snu (szczególnie faza REM) maleje napięcie mięśni gardła → zwężenie / zamknięcie światła gardła → wzrost oporu → wysiłek oddechowy → bezdech / hipopnoe → desaturacja + mikroprzebudzenia → fragmentacja snu → powtarzające się aktywacje współczulne + stres oksydacyjny + stan zapalny.

Czynniki ryzyka

  • otyłość / nadwaga (najsilniejszy czynnik modyfikowalny)
  • obwód szyi > 43 cm (mężczyźni) / > 40 cm (kobiety)
  • płeć męska i wiek > 40–50 lat (u kobiet ryzyko rośnie po menopauzie)
  • wady anatomiczne: mała żuchwa / tyłozgryz, retruzja żuchwy, przerost migdałków / języczka, skrzywiona przegroda nosa, wąskie gardło
  • palenie tytoniu, regularne spożywanie alkoholu (zwłaszcza wieczorem)
  • stosowanie leków rozluźniających mięśnie (benzodiazepiny, opioidy, niektóre leki miorelaksacyjne)
  • choroby współistniejące: nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, migotanie przedsionków, cukrzyca typu 2, niedoczynność tarczycy, akromegalia, zespół policystycznych jajników

Objawy kliniczne

Nocne

  • głośne, nieregularne chrapanie
  • obserwowane przerwy w oddychaniu (świadomość partnera)
  • nagłe przebudzenia z dusznością / uczuciem dławienia
  • niespokojny, przerywany sen
  • nykturia (częste oddawanie moczu w nocy)

Dzienne

  • nadmierna senność dzienna (skala Epworth >10)
  • poranne bóle głowy
  • trudności z koncentracją, pamięcią, obniżona wydajność
  • drażliwość, obniżony nastrój / objawy depresyjne
  • suchość w ustach / gardle po przebudzeniu

Powikłania nieleczonego bezdechu sennego

  • oporne nadciśnienie tętnicze (najsilniejszy związek)
  • migotanie przedsionków i inne arytmie
  • choroba wieńcowa / zawał serca
  • udar mózgu (niedokrwienny i krwotoczny)
  • niewydolność serca (zarówno HFrEF, jak i HFpEF)
  • insulinooporność / cukrzyca typu 2
  • zespół metaboliczny
  • depresja / lęki
  • zwiększone ryzyko wypadków komunikacyjnych (2–7× wyższe) i urazów w pracy

Diagnostyka

  • Wywiad + badanie kliniczne – objawy, skala Epworth, czynniki ryzyka, pomiar obwodu szyi, ocena anatomii twarzoczaszki i jamy ustnej
  • Badania snu
    • polisomnografia (PSG) – złoty standard (noc w laboratorium snu)
    • poligrafia oddechowa domowa (PG poziomu 3) – wystarczająca u większości pacjentów z podejrzeniem umiarkowanego/ciężkiego OBS bez chorób współistniejących
    • monitorowanie saturacji + pulsoksymetria

Treść oparta na aktualnych wytycznych AASM, PTChP, ESC/AHA (2023–2025) oraz wiedzy klinicznej. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej.